Хайх зүйлээ бичнэ үү

42 мин

Б.ЗОЛЗАЯА: Хүйсээрээ хуваагдаж, илүү дутуугаа үзэлцэх гээгүй. Бүгдэд ээлтэй нийгмийг л хүсч байна | #WOMENWHODARE


English version below

Биднийг өнөөдөр таатай нийгэмд амьдруулахын тулд чимээгүйхэн ажилдаг хүмүүс бол иргэний нийгмийнхэн. "Өөрчлөлтийн төлөөх Эмэгтэйчүүд". 2010 оноос хойш хүний эрх, жендерийн чиглэлээр тогтвортой үйл ажиллаагаа явуулж байгаа бөгөөд олон төсөл хөтөлбөрийг хэрэгжүүлсээр байна. Тэднээс өөр хэн ч хийж чадахааргүй мундаг төслүүдээс дурдвал, "Үтрээний Хүүрнэл" олон улсын жүжгийг Монголд гурван жил дарааллан толилуулж, орлогыг хандивласан, "Сайхан бие" гэрэл зургийн үзэсгэлэн, Эмэгтэйчүүдийн Манлайлал хөтөлбөр гэх мэт олон арван нөлөөллийн ажлууд бий. 

Ажлаа мэддэг хүн гэж түүнийг л хэлэх байх. Ярьж байгаа асуудлаа тултал судлаад, эмэгтэйчүүд бидэнд үнэн бодит мэдээлэл түгээж, бидний ирээдүйн хөгжил дэвшил, хамтралд цаг наргүй зүтгэх түүнээс ажилдаа дуртай хүн гэж ямар хүн байдгийг харж болохоор.  Товч тодорхой, цэгцтэй, хурдан яриатай Б.Золзаяатай ярилцахад нийгэмд бугшиж, дүрээ хувиргаад байгаа нүдэнд үл үзэгдэх  асуудлуудын талаар эрхгүй бодолд автахад хүргэв. Ub.life “Women who dare” булангаараа “Women For Change” (Өөрчлөлтийн төлөөх Эмэгтэйчүүд) ТББ-ийн Үүсгэн байгуулагчдын нэг бөгөөд Захирал Б.Золзаяаг танилцуулж байна. 

-Феминизм гэхээр монголчууд бид нэг л явцуу хүрээнд ойлгоод байх шиг. Ер нь ойлголтын зөрүү хэр их байна гэж та хардаг вэ?  

-Феминизм эсвэл жендер гэдэг үгсийг зөвхөн эмэгтэйчүүдийн эрх болон тэднийг хамгаалах тухай л гэж харах хандлага байсаар байна. Гэтэл орчин үеийн феминизм нь товчхоноор хэлбэл хүйсээс үл хамааран хүн бүрийн нийгэм, соёл, улс төр, эдийн засгийн тэгш эрхийн төлөөх итгэл үнэмшил, үзэл санаа гэж хэлж болно. Дээр нь уг үзэл санаа хөгжихийн хэрээр нэг том цул зүйл гэхээс илүүтэй бүлгүүдийн онцлогт суурилан салбарлан түгсээр байна. Тиймдээ ч феминизмүүд гээд олон тоон дээр ярих болсон. Тэрнээс биш хүйсээрээ хуваагдаж хэн нэгнээсээ илүү, дутуу гарна гэсэн ойлголт огт биш.

-Ингэж харвал бүх л хүн феминист болох хэрэгтэй юм байна даа. 

-Тийм шүү, хүн бүр хүйсээсээ үл хамааран ижил үнэ цэнэтэй, тэгш эрхтэй гэдэгтэй санал нийлэх хүмүүс олон байгаа гэдэгт итгэж байна. Гэтэл Феминизмийн тухай ихэнх яриа феминизм нь сайн эсхүл муу болох тухай яригдаад өнгөрдөг, харин түүний өмнө феминизм гэж юу вэ, юуны төлөө вэ гэдэг тухай яриагаа эхэлбэл илүү ойлголцол үүсэх байх гэж боддог. Жишээ нь, Далай лам “Хэрвээ хүн бүр ижил үнэ цэнэ, тэгш эрхтэй гэдгийн төлөө тэмцэхийг феминист гэдэг юм бол би ч гэсэн феминист” гэж хэлсэн байдаг. Мөн Канадын Ерөнхий сайд Жастин Трюдо өөрийгөө феминист гэж зарлаж, феминист бодлого барьж байна. Нэг жишээ нь, улс төрийн манлайллаа хэрэгжүүлэхдээ ч Засгийн газрын бүрэлдэхүүнээ хүйсийн хувьд 50, 50 хувиар бүрдүүлсэн.

Феминизм үзэл санааны гурван давалгааг туулж байна. Нэгдүгээр давалгаа нь цагаан арьст давамгайлсан эмэгтэйчүүд (UK, Canada and USA)  сонгууль өгөх эрх болон эрх зүйн хувьд тэгш байхын төлөө тэмцсэн, хоёрдугаар давалгаа нь тив тивийн эмэгтэйчүүдийн хүрээнд тэлж боловсрол, хөдөлмөр болон хувийн амьдралын бүхий л түвшинд бүх хүн тэгш эрхтэй байхын төлөө тэмцсэн, харин гуравдугаар давалгаа бол аливаа хүйсээс үл шалтгаалан ялгаварлан гадуурхал, тэгш бус байдлыг хадгалан, өөгшүүлж буй шудрага бус, бурангуй патриархат тогтолцоог өөрчлөхийн төлөө зорьж байна.

-Юу таныг одоогийн замналд тань хөтөлсөн бэ?

-Хамгийн хүчтэй нөлөөлсөн зүйл бол 2008 оны долдугаар сарын 1-ний өдөр. Тэр үед би Улаанбаатар зочид буудалд маркетингийн менежерээр ажилладаг байсан. Тэгээд үйл явцыг дээрээс нь харж, мөн үйл явдлын дараа хүний эрхийн мониторингийн багт сайн дураар орж ажилласан. Эндээс бид залуучууд  улс төрийн үзэл бодлоо хүчирхийллийн бус аргаар илэрхийлэхэд суралцах чухал юм байна гэдгийг ойлгон, тэр үеэс ярилцаж эхэлсэн. Түүнээс хойш хүний эрхийн чиглэлээр хоёр жил ажиллахад хүн бүрт заяагдсан эрх нь хэн болж, хаа төрснөөс, хүйсээс, хөрөнгөнөөс, хөгжлийн бэрхшээлээс, бэлгийн чиг баримжаанаас гээд олон зүйлээс шалтгаалан илүү эрсдэлд ордгийг мэдэж авсан. Энэ дундаас надад хамгийн ойр байх эмэгтэйчүүдийн эрхийн асуудлаас эхэлж одоо жендэрийн тэгш эрхийн төлөө ажиллаж байна.

-Эмэгтэйчүүдийн эрх зөрчигдөж байгаа үзүүлэлтээрээ бид хаана явна вэ. Монгол Улс ер нь эмэгтэй хүн амьдарахад хэр таатай улс бол? 

-Ерөнхийдөө бидний амьдарч буй энэ нийгмийн тогтолцоо нь эрэгтэй, эмэгтэй, гуравдагч хүйсээс үл хамааран бүгдэд хохиролтой байна. Эмэгтэйчүүдийг бие даасан хувь хүн гэхээс илүүтэй туслагч, халамжлагч, дэмжигчийн дүрээр харж хайрцаглаж, мөн нөхөн үржихүйн машин мэт үзэж хэдэн хүүхэд төрүүлсэн, хүүхдээ хэрхэн асарч байна гэдгээр нь л үнэлэн дүгнэж байдаг. Эмэгтэй хүнийг манлайлагч, удирдагч гэж харах нь бага. Нөгөө талаас эрэгтэйчүүдийг хатуу чанга болгож хүмүүжүүлэх нэрээр асуудлаа ярилцдаггүй, сэтгэл хөдлөлөө ил гаргаддаггүй, дотогшоогоо болгож өсгөх нь эргээд ирээдүйд хүчирийлэгч болгох эрсдэл рүү түлхэх тал ч бий. Түүнчлэн эрчүүдийг мөнгөний машин, ажлын машин мэт харах нь элбэг. Цаашлаад гуравдагч болон өөр хүйсийн хүмүүс энэ нийгэмд тэрнээс ч дор үзэгдэж байгаа. Энэ тогтолцоо бүгдэд халтай ч гэсэн өнөөдөр гэр бүлийн хүчирхийллийн тоо, ажлын байрны бэлгийн дарамт, эсвэл эмэгтэйчүүдийн шийдвэр гаргах түвшин дэх оролцоо гээд тоонууд харвал эмэгтэйчүүд энэ тогтолцоонд олноор хохирогч болж байгаа нь үнэн. Гэр бүлийн хүчирхийлэл гаарч байгаа бол бид хохирогчийг хамгаалахаас гадна хүчирхийлэл үйлдэгчид хүчирхийлэл үйлдэх хандлага, хүмүүжлийг бид хэзээ, хаана, яаж суулгаснаа эргээд харах чухал. Мэдээж би эрэгтэйчүүдийн эрх зөрчигдөөгүй гэж хэлээгүй. Бид энэ нийгмийг бүгдэд ээлтэй болгохын тулд бүгдийх нь төлөө, бүгдтэй нь хамт ажиллах учиртай байх.

-Сүүлийн үед манай эмэгтэйчүүд шиг “даварсан” хүмүүс байхгүй гэх хандлага давамгайлах боллоо. Энэ үнэн үү?  

-Бид хаа явааг хэнтэй, яаж харьцуулахаас шалтгаална. Скандинавын орнуудтай харьцуулвал бид хойно явж байна. Эмэгтэйчүүдийг хүн чинээ үздэггүй нийгэмтэй харьцуулвал бид нар арай урд явж байж болно. Муу явааг хараад дундхан яваагаа болж байна гэж боддоггүй биз дээ. Африкт хүүхэд өлсөж үхэж байхад чи энийг идэж байгаа нь их юм гэж ханддаггүй шүү дээ. Хүний эрх бол харьцуулагдашгүй учир хүн бүр хаана төрснөөс үл шалтгаалан эрхээ эдлэх учиртай гэдгийг л санах чухал.

“Би ялгаварлан гадуурхалт огт мэдэрч байгаагүй, тийм зүйл манай улсад байхгүй” гэж хэлэх хүмүүстэй ч таардаг. Мэдээж хүн бүрийн амьдрал өөр учраас зарим нэг нь  ялгаварлал мэдрээгүй өссөн байж болно. Эсвэл тодорхой нөхцөл байдалд ялгаварлалд өртсөнөө өртлөө гэж хараагүй ч байж болно. Эндээс хэлэхэд тухайн хүн “Би хувьдаа ялгаварлал мэдрээгүй” гэж хэлж болох ч “Монголд ялгаварлал байхгүй, харин жендерийн тэгш эрх байна” гэж хэлэх нь өрөөсгөл болно. Учир нь нийгмийн цар хүрээтэй байр суурь илэрхийлэх тохиолдолд өөрийн туршлага, мэдрэмжээр дүгнээд хэлчих нь явцуурна. Монголд эсхүл нийгэмд гэж ярих бол бид тоо, судалгааг харж байж ярих хэрэгтэй. Олон судалгаагаар Монголд өнөөдөр жендерийн тэгш бус байдал оршсоор байгаа нь харагддаг. Жишээ дурдахад, цагдаагийн дуудлагын 63-67 хувь нь гэр бүлийн хүрээн дэх хүчирхийллийн холбогдолтой дуудлага байдаг гэсэн тоо байна. Мөн ажлын байрны бэлгийн дарамтын тохиолдлууд жилээс жилд өсөж байгаа ч эрх зүйн зохицуулалт, хамгаалалт байхгүй байсаар байна. Их дээд сургуульд жаран хэдэн хувь сураад байгаа эмэгтэйчүүд маань яг тэр пропорциороо удирдах түвшинд очиж байна уу гэвэл бас үгүй, олонх нь гүйцэтгэх түвшинд ажиллаж байна гээд олон тоо баримт хүйсийн тэгш бус байдал байсаар байгааг харж болно. 

-Энэ бүхнийг өөрчлөхийн төлөө бид юу хийх ёстой вэ? 

-Өнөөдөр надад мэдрэгдэхгүй байна гээд бид нар өөрчлөхгүй, дуу хоолойгоо гаргахгүй бол хорь, гучин жилийн дараа энэ бүх хөгийн зүйл хэвээрээ, бүгдэд ашигтай бус байсаар л байна. Өнөөдөр би энэ бүхнийг өнгөрөөгөөд тоохгүй байж болох ч миний охин, хүү  ажил сургууль дээрээ бэлгийн дарамтад өртдөг, дараа нь хэн нэгэн хүчирхийлэгчтэй амьдарлаа холбоод хохироод, хамгаалагдаж чаддаггүй нийгмийг үлдээвэл харамсалтай. Энэ чиглэлээр арваад жил ажиллахад ярилцаж ойлгуулсаны дараа учиргүй эсрэг байдаг хүн цөөхөн л байдаг. Ярилцаж сонссон хүн дараагийн шударга бус зүйл болоход юу билээ гэж бодож эхлэнэ. Манай нийгэм жендерийн тэгш эрхтэй болсноор бид бүгдэд үр ашигтай. Хосууд, гэр бүл хоорондоо тэгш эрхтэй байснаар аз жаргалтай, амар амгалан цаашлаад байгууллага, хамт олон, улс оронд ч оновчтой бодлого, ээлтэй үр нөлөө дагуулдагыг бусад улс орны туршлагаас харж болно. Энэ сайн үр дүнг авчрах хүмүүсийн нэг болох боломж бид бүгдэд бий.

-Залуу эмэгтэйчүүд улс төрд орж байж энэ процесийг хурдасгах юм болов уу? 

-Уг нь бол улс төрчид аливаа шийдвэр гаргахдаа тухайн шийдвэрт өртөгдөх бүлгийн дуу хоолой, мөн тухайн асуудлын мэргэжлийн эксперт, шинжээчид, бодлогын хүрээлэн гээд олон талын санаа, зөвлөмжийг сонсох, тусгах учиртай. Гэтэл өнөөдрийн улс төрийн соёл тийм биш, ихэнх нь өөрийн болон ойрын хүрээний туршлага, бодлоор л шийдчих гээд байдаг. Энэ чигээрээ иргэний нийгмийн, иргэний дуу хоолойг сонсдогүй, тусгадаггүй хэвээр байсаар байвал өөрсдийн амьдралд нөлөөлөх шийдвэрийг өөрөө орж байж өөрчлөхийн төлөө улс төрд орох хэрэгтэй л болох байх.

-Тийм учраас л квот зайлшгүй хэрэгтэй байна гэж ойлгож болох уу? 

-Квот бол сонгогчид нь эрэгтэй эмэгтэй гэдгээс нь үл шалтгаалан сонгодог болох хүртэл хэрэглэж болох түр тусгай арга хэмжээний нэг бөгөөд зорилгодоо хүрлээ гэвэл  хэрэглэхээ больж болдог. Тэр давааг давахын тулд, эрэгтэй нь илүү дээр гэж боддог хандлагыг өөрчлөхийн тулд яалт ч үгүй квот хэрэглэж байна. Квот хэрэглэхгүйгээр хүмүүс өөрсдөө хүйсээс нь үл хамааран бодлогыг нь сонгодог болно гэвэл олон жил хэрэгтэй. Яагаад гэвэл эцгийн эрхт ёс өөрөө хэдэн зуун жилээр тогтчихсон учраас хүмүүс тийм ч хурдан хандлагаа өөрчлөх амаргүй. Түүнчлэн зөвхөн квот бүгдийг эмчлэхгүй. Одоо яагаад квотод даацтай үр дүн гарахгүй байгаагийн нэг гол асуудал бол улс төр өөрөө мөнгөний тулаан тэмцээн болсон, учир нь намын санхүүжилт өөрөө мөнгөөр шийдэгддэг учраас тэнд бодлогоороо орж байгаа хүн цөөн байна. Улс төрийн намын санхүүжилт мөнгөтэй хүн ордог биш илүү бодлогын гарцтай шийдэлтэй хүн ордог болоод ирвэл квот жинхэнэ утгаараа хэрэгжиж бодлого ярьсан хүмүүс гарч ирнэ гэж хардаг.

-Та ямар нийгэмд амьдрахыг мөрөөддөг вэ. Тэр мөрөөдлөөс тань одоо бидний бодит байдал хэр  байгаа бол? 

-Хүн бүр өөрийн орон зайд, бусдын эрхэнд халдахгүйгээр амьдралаа өөрийнхөөрөө зохиох, бүтээх, туурвих боломжтой нийгмийг мөрөөдөж байна. Янз бүрийн хүмүүс, амьдралын хэв маяг байж гэмээнэ нийгэм солонголог гоё байх атал бүгдийг нь адилхан зороод тэрнээс өөр байхаар ялгаварлаад үзэн ядаад байж болохгүй. Мэдээж аливаа нийгэмд янз бүрийн хүмүүс байсаар байх нь ойлгомжтой. Хүний эрхийн төлөө тэмцэгч нэгэн байхад, ялгаварлан гадуурхагч нэгэн ч байж л байх нь. Гол нь тухайн нийгмийн тогтолцоо нь ялгаварлан гадуурхалтыг буруушаадаг, гадуурхагдсаныг хамгаалж чаддаг, эрхийг нь сэргээж чаддаг байх чухал.

-Монгол эрэгтэй, эмэгтэй хүнийг тодорхойлсон ямар хэвшмэл ойлголтууд нийгэмд байна гэж харж байна? 

-Эрэгтэй хүн ийм л байх ёстой, эмэгтэй хүн тийм л байх ёстой гэсэн жендэрийн дүр буюу тогтсон хандлага хүчтэй байсаар байна. Жишээ нь, эмэгтэй хүний амьдралыг ажилтай, нөхөртэй, хүүхэдтэй болоод бүрэн бүтэн боллоо гэж харж байна. Тухайлбал, яг адил түвшний цалинтай ажилладаг эрэгтэй, эмэгтэй хоёр хүн байрны зээл хөөцөлдөхөд, эрэгтэйгийн зээл гараад эмэгтэйгийн зээл дээр нөхөргүй бол аавын гарын үсэг шаардлагатай байх жишээний. Тэр эмэгтэйг бүрэн бүтэн гэж харахгүй байгаагийн илрэл. Эмэгтэй хүнийг бие даасан хүн гэхээсээ илүү хэн нэгний туслагч, хамтрагч, ээж, эхнэр, эгч, охин, дүү, ерөнхийдөө хараат гэсэн ойлголт байсаар энэ нь эргээд түүнийг мэдэж, түүнд хүрч, халдаж болно гэсэн далд агуулгыг тээх эрсдэлийг ч бий.

Эрэгтэй хүнийг ажлын машин, мөнгөний мод мэт үзэж, гэр бүлийг бүгдийг нь тэжээх ёстой, эсвэл асуудал бэрхшээлээ ярих ёсгүй, тэсвээр тэвчээр зааж дотроо хадгалах ёстой гэх мэт хэвшмэл ойлголтуудад хайрцаглаж эдийн засгийн болоод сэтгэлзүйн дарамтанд оруулах нь бий. “Эр хүн уйлдаггүй юм”, “эр хүн зүрхэндээ уйлдаг юм” зэрэг “гоё” үгнүүд маань эрчүүдийг хатуу чанга болгохоос илүүтэй асуудал бухимдлаа дотроо тээж явдаг, харилцааны чадавх сул нэгэн болгож хувиргадаг. Цаашлаад стрессээс гаралтай өвчинд өртөх эрсдэл их, архины хамааралтай, хүчирхийлэл үйлдэх зан үйл, хандлагыг бий болгож байдаг.

-Гэр бүлийн хүмүүжил төлөвшлийн хувьд эмэгтэй хүн яаж өсч, хүмүүжих тухай ээж аав тань ямар юу гэж хэлж, үлгэрлэдэг байсан бэ?  

-Аав минь багад өвчний улмаас бурхан болсон болохоор ээж, ахтайгаа өссөн. Ээж маань нийгэм солигдох ороо бусгаа үед их л хөдөлмөрлөж, хоёр хүүхдийн сургалтын төлбөрөөс эхлээд бид хоёрыг хүн шиг хүн болгохын төлөө маш их зүтгэсэн. Гаднаа хүнд хэцүү байгаагаа илэрхийлээгүй ч дотроо л шаналсан байх. Ээж бидэнд хатуужил тэвчээртэй, хүчтэй байж зорьсон юмныхаа ард гарах ёстойг үйлдлээрээ зааж сургасан. Гэхдээ ах бид хоёрыг өөрөөр маань чөлөөтэй өсгөж хүмүүжүүлсэн. Хичээл номоо хий, ном унш гэхээсээ илүү ном авчраад л тавьчихдаг байсан.

-Ахтайгаа харьцуулагдах, эрэгтэй эмэгтэй хүүхдийн ялгааг хэр мэдэрч өссөн бэ? 

-Өсвөр насанд ах гадагшаа сургуульд явсан тул нэг их харьцуулагдах зүйл мэдрээгүй. Харин бага байхад аяга таваг угаахтай холбоотой  инээдтэй дурсамж байдаг. Орой болгон гоё кино гардаг,  ховор ч гардаг байж, тэгээд бид гурав хоолоо идчихээд кино үздэг байлаа. Яг кино гарч байх үед л аяга тавгаа угаах болно, тэгээд “би яахаараа угаадаг юм” гэхээр, “эмэгтэй хүүхэд болохоороо” гэдэг байж билээ. Шудрага бус мэт санагддаг ч угаадаг л байсан. Тэр миний тархинд бүр суучихсан, одоо ч хурдан хоолоо идээд, гол нь аяга тавгаа угааж байж тухтай сууна гээд програмчлагдчихаж (инээв).

-Одоо үед ганц бие эцэг эхүүд их болж байна. Энд бас нийгмийн хэвшмэл ойлголтууд байна. Бүрэн бүтэн гэр бүл гэх мэт...

-Энэ бидний дотор  суусан хэвшмэл ойлголттой л холбоотой. “Бүрэн бүтэн гэр бүл” гэж яг ямар гэр бүлийг хэлээд байна вэ? Хетеронорматив буюу аав, ээж, хүү, охин гэсэн дүрүүдийг л “бүрэн бүтэн гэр бүл” гэж ойлгох, түүнийгээ бусдад тулгах нь явцуу ойлголт. Товчоор хэлбэл, хэлбэрээс илүү агуулга чухал баймаар, бүтэн гэдэг нь хайраар, халамжаар, амар тайван амьдрах орчноор үнэлэгдэх чухал болохоос хэн хэн байхаар хэмжигдэхгүй. Эцэг эх нь хамт байдаг хэрнээ байнгын хэрүүл, маргаан, хүчирхийлэлтэй орчинд байснаас аль нэг дээр амгалан тайван орчинд байх нь тэр хүүхдийн ирээдүйд илүү эерэгээр нөлөөлж мэднэ.

Гэр бүл гэдэгт хэн хэн байх ёстой гэдгээс илүү гэр бүл гэдэг хоорондоо ямар харилцаа, зарчим, үнэт зүйл дээр суурилдаг тухай хүүхдүүддээ зааж өгөх нь чухал. Ингэснээр хүүхэд өөрт нь ч эерэг, эргээд бусад хүүхдийг ялгаварлан гадуурхахаас ч сэргийлнэ. Хүүхэд аавтайгаа бас ээжтэйгээ байж болно, эсхүл ээжтэйгээ ч байж болно, аавтайгаа хоёулаа, бүр эмээ, өвөөтэйгээ ч амьдардаг байж болно. Энэ бүгд л хайр, халамж дээр тогтсон, аз жаргалтай харилцаа байгаа бол бүгд л бүтэн гэр бүл шүү дээ. Тэрнээс биш яг эрэгтэй, эмэгтэй хоёр хүн нийлж тэдэн хүүхэд гаргасныг төгс гэр бүл гэж нийгэм үзнэ гээд бодит байдлыг үгүйсгэж тэр чинээгээрээ ялгаварлан гадуурхалтыг бий болгож болохгүй. Манайд бол кино, ном, рекламнаас харахад л аавтай, ээжтэй, охинтой, хүүтэй яг л ийм дүр төрхийг “төгс” хэмээн ойлгуулж хайрцаглаад байдаг. Гэтэл орчин үеийн гадны контентуудыг харахад илүү солонголог, олон янзат байдлыг харуулж эхлэж байна. Тэгэхээр бид хүүхдүүдтэйгээ энэ тухай хувьчлан ярилцаж байх чухал, эс бөгөөс нийгэм хэвшмэл дүр төрхөөр хайрцаглагдах болно. Эргээд бие даасан хүчтэй хувь хүн бус энэ нийгмийн нэг л жижиг эрэг шурга болохоос цаашгүй.

-Манай нийгэмд нэгэнт салсан гэр бүлд ээлтэй хуулийн зохицуулалт дутмаг учраас сонголт хийхэд ярвигтай байдаг байх.  

-Хүмүүсийн хувийн харилцааны энэ асуудал угаас ярвигтай. Хөндлөнгөөс хараад салсан, нийлсэн нь дээр гэх аргагүй, тохиолдол бүр, харилцаа бүр өөрийн онцлогтой байдаг учир. Гэхдээ өргөн хүрээнд авч үзвэл, тухайн хүмүүс нийлэх эсвэл салах шийдвэр гаргахад эрх зүйн зохицуулалт нь хэн нэгнийг нь хохироохгүй хамгаалж чаддаг байх нь бидний хувьд чухал. Хэрвээ хоёр хүн үнэхээр яагаад ч болохгүй, бүтэхгүй байгаад салах сонголтыг хийсэн бол нийгмийн зүгээс тухайн хүмүүсийг шүүмжилж ялгаварлахгүй, эрх зүйн талаас хэн нэгнийг, тэр дундаа хүүхдийг хохироохгүй байх талаас сайн ажилладаг байх хэрэгтэй.

Гэтэл өнөөдөр бодит байдал эсрэгээрээ байна. Салсан, нийлсэн гэж нийгэм нь тухайн хүмүүсийг шүүж, шүүмжилдэг түүнчлэн хүүхдийн өмнө хүлээх хариуцлага сул байсаар байна. Хамтдаа хүүхэдтэй болохыг шийдсэн бол эргээд тэр хариуцлагаа хүлээх хэрэгтэй. Өнөөдөр хүүхдийн өмнөх энэ хариуцлагыг олон эмэгтэйчүүд үүрсээр байна. Мэдээж ганц бие аавууд байгаа ч олонх нь ээжүүд байна. Хүүхдийг бүтээсэн хоёр тал хоёулаа хариуцлага хүлээнэ гэдэг нь зөвхөн мөнгөөр хэмжигдэхгүй, цагийн хувьд ч хариуцлагаас хуваалцах хэрэгтэй. Үүнээс гадна хүүхэд харах хүмүүжүүлэх цагаа хуваалцах хэрэгтэй. Тэр аавд юмуу ээжид өөртөө зарцуулах хувийн цаг хугацаа, орон зай бас хэрэгтэй. Одоо бол тийм цагийн зохицуулалт хуулинд байхгүй. Хурдтай хөгжиж байгаа нийгэмд цаг илүү үнэтэй болчихоод байхад тэр ганц бие ээж эсхүл аав хүүхдийн тэтгэмжийн бага мөнгөөр асрагч авч чадахгүй тул хувь, хувьсгалийн амьдарлаа золиослох тохиолдол бий, цаашдаа өөрийгөө хөгжүүлэх боломжийг хязгаарлаж байна. Энэ нь эргээд хүүхдийн хөгжил хүмүүжилд ч сөрөг нөлөөтэй байж болох.

-Хайр дурлал, найз залуугийн тал дээр ямар бодолтой байдаг вэ? 

-Ерөнхийдөө хувийн амьдралынхаа тухай сэдвийг хувьдаа үлдээхийг зорьдог болсон. Амьдралын хамтрагчийн тухайд, хайрлаж дурлалцахаас гадна би тэр хүнийг ойлгодог шиг тэр хүн маань миний үнэт зүйл, үзэл санаа, мөрөөдөл зорилгыг ойлгож дэмждэг байх их чухал.

Харилцаанд чухалчилдаг нэг гол зарчим маань хосууд нэгдэн нийлсэн ч бие биенийхээ хувь оршихуйг хүндэлдэг байх юм. Жишээ нь, монгол хаан, хатан сүйхийг харвал хоёр тусдаа цагираг нэг хэсгээрээ нэгдэн нийлж, тэндээ дундын үнэт зүйлс, зорилго мөрөөдөл, санхүү, хөгжлөө бүтээдэг байхад, цагирагийн үлдсэн хэсэг хувь хүнийхээ орон зайгаа, зорилго мөрөөдлөө авч үлдэх юм байна гэж хардаг. Хараад байхад эрчүүд хувь хүний зорилго, мөрөөдөл, хобби, найз нөхдөө аваад үлддэг байхад эмэгтэйчүүд эдгээрээсээ золиослон орхих нь бий. Тиймээс хосууд нэгдэн нийлсэн ч харилцан хувь оршихуйгаа хүлээн зөвшөөрч, хүндэлж байгаасай гэж боддог.

-Та юунаас хамгийн их айдаг вэ? 

Айдас гэдэг мэдэхгүй, чадахгүй, өөрийнх нь хяналтаас гадуурх тэр зүйлс гэж боддог. Тэгэхээр би эмч биш болохоор өөрөө болон хайртай дотны хүмүүс маань эрүүл мэндийн хувьд хэцүү байдалд орох вий гэхээс айдаг. Бусдаар бол мөрөн дээрх бөнжгөр ажиллаж байгаа цагт бусад зүйлийг  шийдэж болох байх гэж итгэж найддаг.

-Сэтгэлээр унасан үед таныг юу хурцалдаг вэ?  

-Өөрийгөө би ер нь их өөдрөг хүн гэж боддог. Өөдрөг байж гэмээнэ л “нийгэмд болохгүй байгаа зүйлсийг болгоно, өөрчлөнө” гэдэгт итгэж зүтгэх ийм ажлыг сонгосон байх. Тэгээд дээр нь өөртөө нэг дүр оноочихсон юм шиг байгаа юм. Ямар нэг байдлаар байгаа тэр бүлгийнхээ,  хамт олныхоо, гэр бүлийнхээ хүмүүсийг өөдрөг, баяр хөөртэй байлгах чухал гэж бодоод тэрэндээ итгээд өөртөө гуниглах цаг ч өгдөггүй байх. Асуудал, бэрхшээлийн сайн тал, гарцыг олж харах гэж хичээгээд сэтгэлээр унахгүйг хичээдэг. Гэхдээ сүүлийн үед сэтгэл зүйн талаас сонирхоход энэ хандлага тийм сайн биш гэж байсан, гуниглах цаг ч өөртөө өгч байх хэрэгтэй гэж байна лээ.

-Ямар эмэгтэйг WOMEN WHO DARE гэх вэ? 

-Өөртөө болон өөрийнхөө зорилго мөрөөдөлд хайртай, өөрийнхөө хийж буй зүйлдээ дуртай, үүнийгээ яаж хийж байгаадаа ч сэтгэл хангалуун байгаа тийм эмэгтэйг “Women who dare” гэж хэлэх болов уу гэж бодож байна. “Нэг эмэгтэй өөрийхөө зорилго мөрөөдлийн төлөө тэмцэхэд, өөрийнхөө эрхийн төлөө дуугарахад бусад бүх эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэж, дуугарч байна гэсэн үг” гэдэг үг шиг таны амжилт, зүтгэлийг бусад эмэгтэйчүүд хараад “эмэгтэйчүүд бид чаддаг, би ч гэсэн чадах болно” гэсэн урам зориг авч байгаа учраас тэр. Өөртөө итгэж байгаа шиг өөр бусад эмэгтэйчүүддээ ч чадна гэдэгт нь итгэж бас тэр урам зориг хүчийг өгөх нь чухал.

Таны амьдралдаа авч байсан хамгийн үнэтэй зөвлөгөө юу байсан бэ?  

-Өнөөдрийн өөрийгөө бүтээхэд олон л сайхан сургамж, зөвөлгөө сонсож, уншиж байсан нь бүгд л чухал ч, онцлоно гэвэл “Итгэсэн, зорьсон аливаа зүйлдээ тууштай байх” гэдэг л хамгийн чухал гэж бодож байна. Нэг удаа болохгүй байлаа гээд нураад унаж, буцаад ухарч болохгүй. Мэдээж тууштай байхын тулд, тууштай байж чадах тэр үнэт зүйлээ олох хэрэгтэй. Тэрийгээ олоогүй бол шинэ зүйлс туршиж, эрэл хайгуул хийж байж тэрийгээ олно. Олсон сонгосон тэр зүйлээ хэнээс ч дутахгүй, хамгийн сайн хийдэг хүн нь болохын төлөө ажиллах хэрэгтэй , бусад зүйлийг бол чаддаг хүмүүсээр нь хийлгэх хэрэгтэй гэж боддог. Өөрөөр хэлбэл, олон зүйлийг хагас дутуу мэддэг, хийдэг байснаас сонгосон ганц зүйлээ хамгийн сайн мэддэг, чаддаг байх илүү үнэ цэнэтэй гэж боддог. 

For English:

#WOMENWHODARE B. ZOLZAYA: DON’T WANT TO BE DIVIDED BY OUR GENDER AND SEE WHO IS BETTER. I WANT A SOCIETY THAT IS GOOD FOR EVERYONE.  

Today, civil society activists are the ones who are working silently for us to live in a convenient social environment. “Women for Change” NGO has been operating since 2010 for human rights and gender issues and implementing a various projects and programs. To call the society influential projects that couldn’t be implemented by others, they had organized and presented “Vagina Monologue” international monologue for 3 consecutive years and donated the income, a photographic exhibition “Beautiful Body”,  Women’s Leadership program and so on.

She’s a person who knows her work, I could name. I clearly see, she has fallen in love with her job and working hard for us, women’s community and its future development and letting us know the true information based on an utmost research with all her heart. While I’m talking with Ms. Zolzaya.B, who speaks very fast, concise and straight, I, involuntarily, must think about the issues, those are hidden by masks and rotten in our society. Ub.Life “Women who dare” headline is presenting Ms. Zolzaya.B, a director and one of the founding member of “Women for Change” NGO.


-I assume that Mongolians are getting Feminism in a very small range. How do you see a differ of understandings?

We still have an attitude this Feminism or Gender words only relate to women’s rights or to protect them. But to give you a modern feminism idea shortly, it is about everyone’s belief of social, cultural, political and economic equality. And while this belief is getting developed, it is not becoming a one massive thing, but branching off based on the groups’ features and spreading. That’s why now it is called feminisms, on plural nouns. Otherwise, it’s not the point that genders divided and contend with each other to see who is better or worse than one another.

- If we see that way, everybody should become the feminist

Yes, that’s right. I believe that there are so many people out there who’ll agree with me that  everybody has the same value and equal rights without concerning on male or female. Unfortunately, most discussions about the feminism focused on whether the feminism is good or bad, however, if start talking to define the feminism, we’ll start understanding each other, like what is the feminism and what it is for. For instance, Dalai Lama once said” if the feminism is to fight for everybody has the same value and equal rights, I was the feminist too”. Also, Mr. Justin Trudeau, a prime minister of Canada, announced that he’s a feminist and managing the feminist policy. One example is, his cabinet ministers were established with a 50% ratio in gender when he implements his political leadership.  

The feminism has undergone three believes’ waves. First one is Caucasian/White dominated women (UK, Canada and USA) fought for the right to vote in elections and to be equally legal, the second wave spread in different continents’ women’s community and they fought for everyone having equal rights in every levels’ of life, e.g. education, labor and private life, and the third wave is striving to change a fraudulent, unfair patriarchate system which supports inequality and discrimination without concerning on the gender.  

-What led you the most to your current path?

The thing most influenced me was the day 1st July 2008. At the time, I was working in the Ulaanbaatar hotel as a marketing manager. So, I saw the tragedy from a window above and then I worked voluntarily for the human rights’ monitoring team. Starting this moment, I understood that we, the youngsters, should learn to express our political views and opinions in a way without violence and should speak up. After 2 years I worked on human rights’ matter, I learned the rights of humans gets riskier depending on a different subject matter like the family the one was born, the birthplace, the gender, the disability and the sexual orientation. Among these, I first chose the women’s rights and now I’m working on the gender equality.

- Where are we now on the status of the violation against/of the women’s right? Is Mongolia considered a comfortable country for the woman to live?

Generally, this system of the society that we are living in is not very friendly to all genders, to the woman, to the man and to a third gender. People see the women as assistants, nurturers, supporters and baby reproduction machines, and evaluating and counting them on how many children have they given birth, how they are nurturing their kids, but not as individuals. People hardly see the women as the leaders. Raising boys in the name of making tough guys, on the other hand, making them the people who hide their feelings and even don’t have an ability to talk about their personal problems, the risky consequence of this is, those boys might grow up as becoming perpetrators. It is common that the men are misunderstood to be money making or work machines. Furthermore, in this society, third gender parties or different gender people are far more discriminated. However, as our society is harmful to all people, as I mentioned earlier, it is obvious truth that the women become the most victims when we see the statistics of a sexual harassment in the workplace, domestic violence and women’s involvement in decision making level.  If the domestic violence victim numbers are getting higher, it is important that we need to protect the victims, also we must look back and understand where, when and how we made a mistake and created this violent attitudes and manners of those perpetrators. And I’m not saying the men’s rights are not violated, of course. I think we all need to unite to make this social environment favorable for all of us.  

-Lately, there has been a dominating tendency to claim that there are no other “privileged” persons than women. Is this true?

Depends with whom and how to compare. In comparison to Scandinavian countries, we are behind. Yet in comparison to a society which has no respect for women, we are maybe a bit progressive. When we see those who are doing poorly, we should not think that and think the middle one is doing well. It is not the attitude when in Africa when a child is dying of hunger, it is a big deal that you are eating this. It is just important to remember that, human rights are incomparable because regardless of where one is born, he/she must enjoy his/her rights.    
I have encountered people who said that “I have never felt discrimination and such a thing is inexistent in our country”. Of course, since everyone’s life is different, some may have grown up without experiencing any discrimination. Or in certain cases despite having gone through discrimination they may not have considered it as it was. To conclude, one may claim “Personally, I did not experience any discrimination”, yet it will be one-sided to say “There is no discrimination in Mongolia but there is a gender equality”. The reason is, in case of expressing a position concerning social scope, it will be limited to conclude only through one’s experience and feelings. If to speak in terms of Mongolia or society, we must review the numbers and studies. According to many research, it is seen that inequality still exists in Mongolia today. For example, 63-67 per cent of police calls are related to domestic violence. Also, despite workplace harassment has been increasing year to year, legal regulation and protection are still lacking. A lot of numbers and gender inequality can be seen even if over sixty some percent of women are enrolled in the university whether they reach management level equivalent to the proportion.  

-What can we do in order to change all this?

If we fail to change or raise our voice just because we are not experiencing it, twenty or thirty years later all this ludicrousness will still be the same and not beneficial to anyone. Today I may overlook all this, yet it will be shame if to leave a society that cannot protect when my daughter or son suffers from sexual harassment at school or workplace and may live with a violent person.  After working on and speaking about this issue to make it understood for over a decade, there is less people who are against it. A person who has listened to it, he/she will start pondering what could be the following unfair thing.
Our society upon acquiring gender equality, it will benefit all of us. It can be seen from other nations’ experiences where couples and families have equality not only enjoy happiness and peace but further it brings optimal policy and effective impact to organization, community and country. We all have this opportunity to become one of these people who will bring this positive outcome.

-Could young women participate in politics to accelerate this process?

Honestly speaking, when politicians make any decision, they must listen to and reflect plural ideas and recommendation of community that will be exposed to the decision, experts, researchers and policy institute etc. However, today’s political culture is not so, majority of them tend to decide according to the experience or opinion of themselves or their close circle. If the voice of the civil society and citizens are keep being unheard and not reflected, it may be necessary to participate in it in order to make a change and make the decision that would impact our own life

-That is why, do you think, the quota is obligatory?

Quota is one of the measures that can be applied temporarily, regardless whether it is woman or man and it can revoked if it is considered that its objective has been fulfilled. In order to overcome that and in order to change the attitude where men are better, it is compelled to apply quota. Without any quota, It would require many years when people can choose the policy regardless of gender.  

Because since the patriarchy has been established for hundreds of years, it will not be easy to change people’s attitude that rapidly. Furthermore, only quota will not treat everything. One issue pertaining to the reason of the lack of solid result of the quota is the politics itself has become the money competition. As party’s funding is itself resolved by money, there are less people who are setting foot in it following policy.

-In kind of society do you wish to live in? How far are we from that dream?

I am dreaming of a society where every person can design, create and build his/her own lives in his/her own space, without interfering others’ rights. Society can be colorful when various kinds of people and lifestyles co-exist, however, it is not possible while framing everyone identically and discriminating when it is different from it. There is a human rights defender then there can also be a discriminator. The main thing is, the social system should be able to condemn the discrimination, protect the discriminated and restores their rights.

-What perception we have regarding women and men in Mongolia?

We still have strong perception/bias based on gender perception, regarding how woman and/or man should be like and behave. For instance, women’s’ life should be treated as fulfilled if she is employed, married and have children. If a man and a woman with the same salary file for mortgage loan, woman will be asked to get signature by her father as co-creditor whereas man’s request will be simple guaranteed. It is one of the perceptions where woman is not fulfilled yet. Instead of being treated as independent individual, women are perceived as someone else’s assistant, partner, mother, wife, sister, sibling, in general dependent person, which in turn makes her vulnerable to ...

The perception that man should be a breadwinner, a money making machine, should feed his entire family, should not open up about his problems and have strong endurance, strength and perseverance imposes huge psychological and economical pressure on them.

 “Beautiful” statements such as “Men don’t cry”, “Men cry in their heart” makes men more reluctant to open up about their problems and less communicative instead of strengthening them. Furthermore, this leads to stress related illnesses, substance abuse and tendency for abusive behavior.

-In terms of raising a girl child, what example did your parents set up?

As my father passed away when I was a child, I had grown up with my mother and brother. My mother worked very hard during the social transition period in order to raise two children and to pay our tuition fees. She did not express nor speak out about her concern but I believe it’s been tough for her. However, she raised us independent. Instead of telling us to read books she would simply bring the books.  

-In comparison to your brother, how differently you were raised up as a boy or girl?

He was sent to abroad when he young adult, so I didn’t feel any difference. But I have funny memory of dish washing duties. Every evening there were interesting movie on a television so we watched it after the dinner. Exactly during the movie I was supposed to clean the dishes. And for my question –Why I should be cleaning the dishes I was told: -Because you are a girl. It seemed unfair to me but I did the cleaning. So it is programmed to my brain to clean the dishes right after the dinner (laughed).

-Recently the number of single parent families on the rise. So there is perception “a full family”?

It is a perception adopted among us. What is a “full family”? The perception of hetero normative family, a father, a mother, a son and a daughter is a “full family”, is a narrow perception. To sum up, content is more important than the form, a full family is where you loved, taken care of, where you have peace in mind but not who is in it. Instead of being raised by mother and father where constant argument, fight and abuse takes place it might have positive for the child’s future to be raised by a single parent in a peaceful environment.
Instead of teaching a child who should be in the family, it is recommended to teach your child about family values, importance of communication and principles. This in turn gives positive affluence for the child and prevents becoming a bully. A child can live with both parents, or with father or mother or with grandparents. If any of the above mentioned family comprises of love, care and happiness, this is a “full family”. Approving a family as a “full” if is consists of wife and husband and many children it is a rejection of reality and may be the cause of discrimination.

In our country, books, commercials and movies narrows the perception by displaying ideal family is a father, a mother, a daughter and a son. If we look at the western content, you see shift to more diverse and colorful reality. Thus we should talk to our children otherwise the society will be left in a perceptional box. Instead of becoming an independent individual the one will be a small shovel and screw in a society.  

-In our society there is weak regulation for divorced families thus is causes problems and choices?

The issue itself is very complicated. It is difficult to say it is better to stay in a marriage or get divorce, because each relationship has its roots and complications. However, on a wider perspective whatever decision an individual takes to realize, whether or not to divorce, laws and regulations should not violate someone’s interests and rights but to protect them. If two decides to get divorce due to inconceivable differences they should not be criticized for their actions and decisions and in terms of legal aspect no ones’ rights and interests, especially the child’s should be legally protected.  

However in reality it is opposite. The society criticizes and blames divorcees and remarried ones and obligations before the child is still weakly regulated. If two decided to have children they should equally take responsibility. Today this responsibility is relied hugely on women alone. Of course, there are plenty of single parent fathers however majority are single parent mothers. Both parents should take part in raising up a child not only in terms of financial responsibility but in the upbringing as well. Besides they should equally contribute in terms of time spending with the child.

All fathers and mothers need own private time and space for themselves. Currently there is not such regulation. In a rapidly developing society, where time is precious single parents cannot afford to hire babysitters. Thus sacrifice their own private time; moreover it limits their opportunity for self and career development. This is turn might negatively affect child’s future.

-What is your opinion on love and boyfriend?

For the life partner, it is important for me that we understand each other very well. He has to understand and support my values, opinions, dreams and lifelong purpose. In a relationship, I do think it is important, even couples get together, still have respect for each other’s personal existence. For example, Mongolian wedding ring states separate rings come together and have mutual value, dreams, development and still has the private space for their own dreams and purpose. Generally, men are good at keeping their own dreams and friends after get in to relationship, compare to women. Therefore, I think, for the couples I wish they leave some space for each other’s personal existence.

-What are you afraid of the most?

I think fear is something you don’t know or you can’t do, something that is out of our control. I am afraid of all of my beloved people have some health problem. For all the other thing, I hope, as long as I am living, there is nothing I cannot solve.

-What makes you held your head up when you are down?  

I think of myself very positive person. I think that is why I choose to change the things in the society that seems impossible. I guess, I gave myself one role which is to make everyone who are in the group or family happy and positive. Maybe I don’t give time to myself to be sad. I try to see good things in bad situations. However, lately, I do some research about psychology and found out it is not that good thing not to be sad.

-What defines WOMEN WHO DARE ?

Women who love herself and love her purpose, dreams and job they are doing and satisfied with how she does it. There is quote saying: “If one woman fight for her dream and speak up for her right, it means she is fighting and speaking up for every women.” Just like this, there are women see your devotion and success and think to herself, “We can do this, I can do this too.” It is important to give other women hope and courage and trust them how you trust yourself.

-What is the best advice you ever get in your life?

I have heard, read and get many good advices in my life. If I specify one, “Be determined, committed and stable to your purpose and something you believe in.” One time it fails,  you can not stop. Of course, to be committed to something you need to find values worth committed for. If you have not found that yet, try new things, research for it, this is the only way to find it. Once you find it, try to be the best one at doing that. All other things, you let other people who do that best, do it. In another words, I think, it is better to know one thing very well than knowing many things little.


холбоотой мэдээ
1
2019.07.03
#WomenWhoDare | Д.Эрдэнэбаясгалан: Шударга байхаас би хэзээ ч ухрахгүй, болихгүй, айхгүй
2
2019.06.10
#WomenWhoDare | Б.Хулан: Өөрийнхөө хувьд хамгийн сайн хувилбар нь байвал өөртөө итгэлтэ...
3
2019.05.23
#WomenWhoDare | Э.Энхмаа: Би өөртөө хязгаар тавьдаггүй, хайрцаглагдсан нэр томьёонд өөр...
санал болгох
1
3 цагийн өмнө
Сэтгэл гутралын тухайд оюутан бүрийн мэдвэл зохих 13 чухал зүйл
2
4 цагийн өмнө
Миллениалууд хамгийн ганцаардмал үеийнхэн болохыг тогтоожээ
3
Өчигдөр
Муу зуршлаа хаяж, өөрийгөө хайрлаж эхэлсэн залуусын урам зориг өгөх 13 түүх

Энэ мэдээнд өгөх таны сэтгэгдэл?
2
0
0
0
0
0
0
0

Сэтгэгдэл бичих (2)
Уншигч та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын нэр төрд халдахгүй, ёс бус, бүдүүлэг үг хэллэг ашиглахгүй байж, өөрийн болоод хүний үзэл бодлыг хүндэтгэнэ үү.

Зочин 2019.05.14 64.119.23.236

yamar saihan yariltslaga ve

0 Хариулах


mn 2019.05.14 66.181.167.148

za ingej angliar orchuulahgui ee... girl child ch geh shig :)))) helnii medlegete hun setguulcheer avaach dee.

1 Хариулах